Ebced Hesabı: Nedir, Nasıl Yapılır, Ebced Tablosu

Ebced hesabı, Arap alfabesindeki her harfe sabit bir sayı değeri verip bir kelimenin harflerini toplayarak o kelimenin sayısal karşılığını bulma yöntemidir. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Ebced” maddesi bu sistemi, Arap alfabesinin ilk tertibine ve harflerin taşıdığı sayı değerlerine dayanan bir hesap sistemi olarak tanımlar. Bu yazıda 28 harfin tablosunu, tablonun arkasındaki dizilişi ve bir kelimenin değerinin adım adım nasıl bulunduğunu anlatıyoruz. Hazır bir sonuç isterseniz ebced hesaplama aracı ismi ya da kelimeyi yazdığınız anda toplamı verir.

Ebced hesabını öğrendikten sonra isminizin ve doğum bilgilerinizin birlikte nasıl yorumlandığını merak ediyorsanız yıldızname bakımı için metafizik uzmanımızdan destek alabilirsiniz. WhatsApp’tan yazabilir ya da +90 531 994 60 07 numarasını arayabilirsiniz.

Ebced hesabı nedir

“Ebced” adı, Arap alfabesindeki harfleri kolay akılda tutmak için geliştirilmiş bir kelime dizisinin ilk kelimesinden gelir. TDV maddesine göre bu dizi, alfabedeki harflerin kolaylıkla hatırlanması için eski dönemlerde oluşturulmuş bir formüldür ve kelimelerin kendisinin ayrıca bir anlamı yoktur. Dizinin ilk kelimesi “ebced” (abucad) diye okunduğu için sıralamanın ve ona bağlı hesabın adı da ebced olmuştur.

Maddede aktarıldığına göre Hz. Peygamber devrinde de kullanılan bu sıralama, Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân zamanında (685–705) bugünkü “hurûfü’l-hecâ” sıralamasıyla, yani benzer harflerin ardarda geldiği düzenle değiştirilmiştir. Harflerin sayı değerleri ise İbrânîce ve Ârâmîce’nin etkisiyle Nabatîce’den Arapçaya geçmiştir; harflerin ebced sırasındaki dizilişi bu dillerin alfabelerindeki sıraya uygundur ve sayı değerleri de onlarınkiyle aynıdır.

İslâm kültüründe ebced hesabının yanında harflerin sayı değerlerine dayanan “hesâb-ı cümel” de bulunur; ancak TDV’ye göre gerek ilim, sanat ve edebiyat alanlarında gerekse halk arasında asıl tanınmış olan ebced hesabıdır. Bu sayfada anlatılan sistem, kaynaklarda “asıl ebced” ya da “el-cümelü’l-kebîr” adıyla geçen sistemdir.

Ebced dizilişi: sekiz kelime

Harfler şu sekiz kelimede toplanır: ebced, hevvez, huttî, kelemen, sa‘fes, karaşet, sehaz, dazağ. Türkçede son kelime, ayrı bir sayı değeri olmayan lâmelif ile bitirilerek “dazığlen” biçiminde söylenir. TDV maddesi Mağrib Müslümanlarının sa‘fes, karaşet ve dazağ kelimelerini sa‘faz, karaset ve zağaş diye söylediğini de kaydeder; yani harf sırası aynıdır, yalnızca okunuş değişir.

Kelimeler sayı basamaklarına göre üç gruba ayrılır. İlk üç kelime (ebced, hevvez, huttî) birler basamağını, yani 1’den 10’a kadar olan değerleri taşır. Ortadaki iki kelime (kelemen, sa‘fes) onlar basamağıdır: 20’den 90’a kadar. Son üç kelime (karaşet, sehaz, dazağ) ise yüzler basamağıdır: 100’den 1000’e kadar. Dizilişi bir kez ezberleyen biri tabloya bakmadan da her harfin değerini çıkarabilir.

Ebced tablosu: 28 harfin sayı değerleri

Aşağıdaki tablo, harfler ve sayı değerleri TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki “Ebced” maddesinin tablosundan alınarak hazırlanmıştır. Harf adlarını ve kelime gruplarını yanına biz ekledik.

Tabloda görüldüğü gibi elif 1, ye 10, kef 20, kaf 100 ve gayn 1000 değerindedir. Sayılar harfin şekline göre değil, yalnızca harfin ebced sırasındaki yerine göre belirlenir.

Hemze, med ve Farsça harfler nasıl sayılır

TDV maddesi bazı özel durumları da açıklar. Hemze ve med-elif, kürsüsü ne olursa olsun elif gibi kabul edilir; yani değeri 1’dir. Farsça ve Osmanlıca alfabelerde bulunan pe, çe, je ve sağır kef harfleri de Arapçadaki be, cim, ze ve kef gibi sayıldığından aynı sayı değerlerini taşır. Bu yüzden Osmanlıca yazılmış bir isimde “çe” gördüğünüzde cimin değeri olan 3’ü kullanırsınız.

Ebced hesabı nasıl yapılır: üç adım

1. Kelimeyi Arap harfleriyle yazın. Hesap yazılışa bağlıdır; aynı ismin farklı yazılışları farklı toplam verebilir. Harekeler sayıya katılmaz, yalnızca harfler hesaplanır.
2. Her harfin değerini tablodan bulun. Her harfin yanına sayı değerini yazın.
3. Değerleri toplayın. Çıkan toplam, kelimenin ebced değeridir.

Örnek: Muhammed isminin ebced değeri

Muhammed ismi Arap harfleriyle mim, ha, mim, dal harflerinden oluşur. Tablodaki karşılıkları 40, 8, 40 ve 4’tür. Adım adım:

محمد = م (40) + ح (8) + م (40) + د (4) = 92

Toplam 92’dir. Aynı kelimeyi ebced hesaplama aracına yazdığımızda araç da 92 sonucunu verdi; aracın harf değerleri TDV tablosuyla da harf harf karşılaştırıldı ve 28 harfin tamamında aynı çıktı.

İkinci bir örnek olarak Allah lafzını alalım: elif (1), lam (30), lam (30) ve he (5) harflerinin toplamı 66’dır.

الله = ا (1) + ل (30) + ل (30) + ه (5) = 66

TDV maddesi bu değerin ilginç bir yönüne de değinir: “Allah” ve “hilâl” kelimelerinin ebced değerleri eşit (66) olduğundan Türk bayrağındaki hilâlin Allah’ı sembolize ettiği, “işi 66’ya bağlamak” deyiminin de meseleyi Allah’a havale etmek anlamında kullanıldığı söylenir.

Ebced hesabı nerelerde kullanılır

Ebced hesabının en bilinen edebî kullanımı tarih düşürmedir. TDV maddesine göre çeşitli alanlarda yaygın olarak kullanılan asıl ebced, tarih düşürme sanatında benimsenen tek sistemdir. Bir beyitin ya da kitâbenin belirli bir kelime grubunun ebced toplamı bir yılı verecek şekilde yazılır. Aynı veya yakın anlamlı kelimelerin ebced karşılıklarının bazen eşit çıkması da dikkat çekmiştir; maddede örnek olarak ilim ve amel kelimelerinin ikisinin de 140 etmesi gösterilir.

Günümüzde ebced hesabına en çok isim ve kelime değerini merak edenler başvurur. İsimlerin Arap harflerine nasıl çevrildiğini isim ebced hesaplama yazımızda, Esmaül Hüsna’nın harf toplamlarını ise Esmaül Hüsna ebced değerleri sayfamızda bulabilirsiniz. Ebcedin metafizik içindeki yerini merak ediyorsanız metafizik nedir yazısından başlayabilir, doğum bilgisine dayalı yorum için yıldızname nedir yazısına göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ebced hesabı nedir?

Arap alfabesindeki harflere ebced sırasına göre sabit sayı değerleri verip bir kelimenin harflerini toplama yöntemidir. 1’den 10’a kadar birler, 20’den 90’a kadar onlar, 100’den 1000’e kadar yüzler basamağı vardır.

Ebced tablosunda kaç harf var?

Tabloda 28 harf yer alır. Hemze ve med-elif elif gibi sayıldığı için ayrı bir satırı yoktur.

Elifin ebced değeri kaçtır?

Elifin değeri 1’dir. TDV maddesine göre hemze ve med-elif de kürsüsü ne olursa olsun elif gibi kabul edilir.

Ebced hesabı Latin harfli isimlerle yapılabilir mi?

Ebced Arap harfleriyle yapılan bir hesaptır. Latin harfli bir ismi hesaplamak için önce Arap harfleriyle yazılışı belirlenir. Aracımız Latin harflerini tek tek Arap harflerine çevirerek hesap yapar; ayrıntı için isim ebced hesaplama yazısına bakabilirsiniz.

Ebced hesaplama aracı hangi sistemi kullanır?

Araç, yukarıdaki tabloda verilen asıl ebced sistemini (el-cümelü’l-kebîr) kullanır ve harflerin değerleri TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki tabloyla aynıdır.

Kaynaklar

• Mustafa İsmet Uzun, “Ebced”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 10, İstanbul 1994, s. 68–70.
• Ebced hesaplama aracı ve ebced tablosu